Monday, November 15, 2010

Sangmang J.H. Cope Kum Nih Zekai

Hau Za Cin
Phuitong Liim


Pammaih mahmah hi. Kumnih hong zekai hi kei leh Zomi te hih sangin kum 20 in ki advance zaw ding hi.

John Herbert Cope, Sangmang Cope hiam Cope topa zong akici American Baptist Mission missionary pa pen 1908 in Tedim ah sem dinga hong kuan hi. Ahi zongin Haka hong tun ciangin Arthur E. Carson in leitung nusia in sihna tuak ahih manin kumnih Haka ah taam kik hi. Tua kumnih sungin a taamna khua te lai leh biakna limtak in puah ahih manin ama tavuan dinga a kipia Tedim ah tua kumnih sung nisim pilna leh thutheihna, biakna kibehlap ding pen Zomite in sum den a, ni 730 sung sum in, pilna leh thu theihna tampi zekai a, a pammaihna leh a manphatna sum tawh kilei zolo ding hi.

Cope pen kumnih hong zekai lo hi leh ama pilna leh makaih siamna in Tedim leh a kiim teng hong taanvaak pah dinga, nakpi tak in kikhangin, ki dok hanhan ding hi hang. Ahi zongin kumnih zekaia hong tun ciangin zong a nasep pen muh theih in khang a, ciamteh taak dingin muibun hi. A tuate hang mahmah in tua kumnih Zomite tawh hun a zat ding pen pammaih kasa semsem hi. Ahi zong in tua kumnih a zekai sungin a kithawi, a kisin, a training hi ding a, siamlo pi a mabung lo in a siamsa a Zogam hong tun tak ciang, a nasep pen banlaluang temhiam tawh at bangin pai huakhuak hi ding hi.

Pil i utna, siam i utna, theih i utna i pianpih lungsim pen Sangmang Cope in siamtakin hong zangsak a, a zangthei dingin hong pattah in, a zansiam dingin hong sinsak a, a siamneel dingin hong hahkat sak hi. Ama hong tun tuung in Zomite pen ka upmawh danin unpolish diamond dan in hong mu dingin ka um hi. A ki khaihsiang nailo suangmanpha bang hi ding hi hang. Halsiangin, sawpsiang leng a manphatna lian lua mahmah ding cih mu ahih manin tua i kisap lian mah hong hihsak in, hong pattah a, i theih lohna lungsim theihna tawh hong dimsak in, i phawkkhak loh thute hong muam in, i zak ngeiloh thu te hong zasak hi. Kham leh ngun bangin hong halsianga, zattheih leh manpha dingin hong sawpsiang hi. Tua bang i kisap ciantaka mukhol thei mipil leh mi siam, Pasian it mi hong kisawl pen Zomite adingin thupha a hi hi.

Lai hong bawlsak a, hong pattah in, hong sinsak a, laibu masa pen zong aman a bawldan hong lak in, Zolai isinna dingin zong Zomite taangin nakpi takin kumpi mai ah zong na pang hi cih i thei hi. Vantung gam thu bek hilo in leitung i nuntakna ding zong hong pattah hi bang mihoih leh migi, hong it leh hong khual mikaang tampi omlo ding hi. Aman zong Zomite hong it ngaungau man a hong kuan hi lo mai thei hi. Ahi zongin a haang khat om hi dinga, tua pen amah a piangsak pa a it luat man hi ding hi. Hong paina dingin Zomite in khitui takkhat luang in zong thungen lo dinga, zong luang lo ding hi. Kamsiam kamkhat tawh zong zawnlo ding hi. Zol lo ding hi. Ahi zongin koi lai hiam khata khukdin a thungen te, neih sunsun Pasian gama dinga a piate nasepna hangin hihte khempeuh hong piang hi ding hi.

Lamdang i ci diam? Thupha i ci diam? Pasian hong sawl i ci diam?

Ama hongpaima in midang in hong pai a sawma om hiam cih ki theilo hi. Hong pai in hong tunglo in kileh kik cih zong ki thei lo hi. Lungkia in kik kik cih zong kiza lo hi.

Sangmang Cope Topa hong tunni in nupi te in a tuibuk lim pen beek tawh ana dawn tam maw? Thaulawng ging pen lawn in i na dawn tam maw? I sialtal lian pen go in i na dawn kha hiam? Ahih kei leh uipi vaitung mah bangsak in kisuanglah takin i omsak zaw hiam? Mikhual hoih bangin i na daawn hiam? Ahih kei leh mikhual nautaang bangin i na dawn zaw hiam? A tunna te in akpi tuilai beek ana ngawh tammaw? maiteh tui awm peuh tawh ana zintun zaw hiam?

Tua te khempeuh kisam masa pen kei. Aman zong lamen ken teh. Tuate thuak ngamsa in hong pai ding hi. A kisap leh zong a lutang kham ngam in hong tung hi ding hi. I guaktang phial a i omlai hong muh ciang hong kih tam, hong hehpih tam, hong zahpih zaw tam?

Thu tampi hong ngaisun sak hi. Bangbang hileh kumnih zekai Cope pen a hun maan a hongtung missionary pawlkhat sangin nalian semzaw hi. Pasian in mi a zatnopte pen a hun in sailo hi ding hi. A hatna , a pilna in sailo hi ding hi. Bangbang ahi zongin Sangmang Cope pen Zomite adingin 'sangmang' takpi hi a, minam lakah a min khum dingin hazat huai lo hi. Amah sanga Zomi a itzaw kuamah om tuan lo ding hi. Tuamanin gamdang ah a pianga, a vun a kang hang in Zomi ahih lohna om tuan lo hi. Zomi lungsim pua a hih manin.//

Friday, October 8, 2010

Zomi ah kigawm mai diam

Zomi ah kigawm pak leng a hoihpen diam. Kam phen kullo, ngeina kibang, zia leh tong kibang, tenna khanna kibang. Tua khit ciang i minam min ding, i gam min ding, i Lai Siangtho min ding, etc. etc. ah "Zomi" cih vive zangta le'ng i hek a noptuamzaw deuh tam. Am I dreaming?


Hau Za Cin
Phuitong Liim

Tuesday, September 28, 2010

Thu ngaihsun mahmah mi i kisam hi

Tulai globalization leitung mawk pen individualism a kithupisim hun ahi hi. Privacy a kilim deih mahmah hun ahi hi. Freedom a ki deih mahmah hun hi a, good life a ki emphasize mahmah hun ahi hi. Tua ahih manin mimal khat pen bangci nuntak ding, bangci gamtat ding, bangci kikhual ding cih pen kikuppiih, kisaipih cih khawng a ki ut hinawnlo a, eima thuthu ciat in kigamtaang leh a ki ut hun 'hun thak' ahi hi. Change has come.

Tua ahih manin thu ngaihsun mahmah mi i kisam hi.

Minam sungah, pawlpi sungah, innkuan sungah, khua sungah, gam sung ah, etc. Tua bang thungaihsut mahmah hun ah khangthakte thu ngaihsun nuamlo tata hizaw lai uh hi. Nidang sangin nuntakna nopzaw ta ahih manin nu leh pa pan a deih uh ngah, a kisap uh nei ahih manin amau ngaihsut tawm taktak ding om nawnlo a, a baihsa vive hih ding hilel hi. Tua bang hun ah a tamzaw in amau nopsakna bek zonga, a kim a kiang khual nawnlo uh hi. Tua bang ahih manin ngimna nei nawnlo uh a, tupna zong nei nawnlo uh hi. Lunggulh nei napi uh mi tampi ading phatuam lunggulhna hi nawnlo hi. Amau mimal angsung deihna a huapzo ciang bek hita a, self seeking vive hita uh hi. Tua bang hun ah leitung in thu ngaihsun mahmah mi kisam deuhdeuh hi.

Generation X te hun pan kipan khangthak sungah gim pipi a sep kankan utna, haksa taleh hih teitei utna kiam in a lian a kho a kip cihte pen a gam khangtolo leh a haksa lai gamte bek in hih ngap uh hipianpian hi. Tua zawh tu hun Gen Next hun ah bel gam khempeuh phial a level hong kikim toto a, tua gamte ah nopbawlna nuntak hong uang in, gimlo a neihnopna lungsim hong lian hi. Muanhuaina tawh akingahlo van leh na khat peuhpeuh pen a manphatna neu mahmah hi cih leitung piancil a kipan a kitheisa hi. Tua manin a manphatna a theihpihlo mi a tam deuhdeuh ciangin inn sungah thuhoih sangin thusia tam tun zaw a, mite ading phatuam sangin mite ading vangik kiguanzaw hi.

China gam ah khangno a tamzaw in computer games addict uh a, Korea ah bang bel naak addict lua mahmah uh ahih manin English Premier League football sangin games club kidemna ah sum a kitah uh tamzaw hi kici hi. Mihaute in tua games kimawl siamte footballer te bang mahin lei in sum tawh cial uh a, khasum neisak in a siamna uh tawh kituak khasum pia ziahziah uh hi. Tua sanga masa zaw nidangin Aklui kitu sak cih khawng na om ngei hi. Tua banga mite in a manpha kikeuhlo ding nopbawlna, nopsakna a limzat luat uh ciang a khuak hoih mahmah uh pen leitung phattuamna dingin zanglo in games kimawlna ding khawng bek in mawkbei sak uh hi. Mi tawmcik khat hauhna ding leh mi tawmcik khat nopsakna dingin zang uh hi. Tua lungsim hoih leh hatte mihing khantohna dingin kizang leh bangzahta a manpha ding hiam kici hi. Tua bang te thu ngaihsun mite lungkham hita hi.

India gam ah politics a lunglut tawm deuhdeuh a, IT lam ah a lungsim a pia tam deuhdeuh hi. Hih bangin a pai toh zel leh a gamsung ki ukna leh democracy pen mite in phawklo deuhdeuh ding uh a, a sawtna ciang a ut khat peuh in a ut ut in hei gawpgawp thei ding hi. Tua bang mah in leitung gam tuamtuam ah technology khanna hang leh mihingte theihna khanna hangin mite awareness khang hanhan a, mite deihna zong kikheng hiaihiai hi. Mite mi adingin lunglutna sangin nate tungah lunglutna lian semsem a, van tam neih ding, materialsm khang semsem hi. Ganno leh nate tawh kilungkimsak in mihing dangte tawh kithuah ding kidam hiaihiai uh a, amau nopsakna bek a zongta uh hi. Tua manin leitung in leitung adingin a ngaihsun mi kisam deuhdeuh hi. Angsung theihna leh neih leh lam tawh kidemna a sang deuhdeuh ciangin mite in leitung na ngawn sia cip leh phamawh asa lo om hiaihiai hi. Ama nopsakna ding ahih nak leh leitung nangawn siacip henla, atom bomb nangawn kizang leh phamawh a salo khang hiaihiai hi. Tuate a hung ding, a khaam ding, a dal ding mi kisam deuhdeuh a, ahi zong a lunglut tawm deuhdeuh hi. A sawtna ciang leitung na ngawn kisehsat thei leh kilawm hi. Ka gam hi ciang, ka leitang hih ciang, ka innmun hih ciang, ka lo hih ciang, ka huan hih ciang... cih bangin eima neihsa gam ki claim dinga, ka pawlpi hih ciang, ka khua ka tuite hiciang cih bangin kituambawlna hong lian semsem ding hi. Ka thunuai ah om teng hi teng, ka nuai ah hong kun hih teng cih bangin hong kigi khun semsem ding hi.

Tua banga mite a tai ngengngang laitak in ei zong mite lak ah mi pha dinga i om leh i dianglut dinga, a ban pen tangthu hita ding hi. Kihelzau gawpgawpta ihih manin eima ut bang tek i sem dinga, eima ut lam tek nekzonna i nei dinga, eima deih zi leh pasal i nei dinga, eima utna tek biakna i zui dinga, eima hoihsakna tek ah i teng ding hi. Ka u ka nau cih kikhualna hong kiam dinga, ka mi kasa cih hong dau ding hi. Sungh leh pu cihte hong bei dinga, mo leh mak cihte hong thupi nawnlo hiaihiai ding hi. Na khempeuh neih leh lam, kei utna, kei deihna, keima lunglut cihte in hong zo zawding hi. Tua bang taktak i tunna ding pen gam khangto leh minam khangto lak ah a teeng mi khatpeuh adingin hamsalo ding hi. Ahi zongin a khangto nailo, a traditional mahmah laite adingin hun themkhat kivei lai ding hi.

Nang leh kei zong leitung mi ihih manin i khuamuhna leh i tenna gam tawh kituak in mite i phak leh phakloh ding hong kidang hiaihiai ding hi. A khangto minam lak ah mite a ten ciangin a khangto nailo mite pen hehpih ding hi napi a hehpih manlo, a hehpih utlo leh a phawk kha nawnlo zong khang hiaihiai a, a sawtna ciang khualak lamgei lasak mah bangin, "A om lai teng kuama deihloh teng," cih mah hong suak kik veve hi. Khuata ah a tengtengte, a zawng mahmahte, a hau ngeilote, a khangto zolo te pen "a hehpih huai" cih tawh a kipaisansan lel hita hi. Leitung kipawlna leh cimawh huh pawlte in a phawk khak zel uh hangin amau deihsak ciang teng cihloh midang kiang tua huhna leh panpihna te in a baanzo hi tuanlo ahih manin a phawkloh mah uh tawh akibang ahi hi.

Tua hi a, leitung a khantoh nading leh a nopzawk semsem nadingin thu ngaihsun taktak mi kisam semsem hi. Haggai Leadership Training ka kah lai un hong sinsak uh: "Makai lawhcing i cih ciangin ama zalaih ding mi tampi a sekkhia ziahziah mi hi" a cih bangin leitung khantohna ding a sem taktak hi hang, minam hi hang i cih nopleh thu ngaihsun mahmah mi tampi i sekkhiat ding ahi hi. Ei pawl in i vekpi in thu ngaihsun mahmah hi leng zong mihing million khat zong kipha nailo ding ahih cianga, i vekpi in Christian i suak ding a deih huai mah bangin thu ngaihsun mahmah mi vive i suak khit ding deih huai.


Hau Za Cin
Phuitong Liim

Monday, September 27, 2010

Mizo ah i kigawm diam

Mailam ah i kigawm mai na um hiam?

The last option bel hi kei, the only option zong hi tuan kei; ahi zongin Mizo ah i kigawm ding na um hiam? Kigawm pak leng a hoihpen ahi diam. I tenna gam ciat ah midang kisuak kawikawi hita a --- Kawlgam ah tengte kawlmi suak, mikanggam ah tengte mikangmi suak, lusei gamah tengte luseimi suak, nau min zong lusei min mah phuak maita, e.g. Sangi... eimi min te zong lusei min tawh a laih kiukiu omta.... Khup pan Khum ah kilaihta, Man pan Muan ah kilaih ta... mundang ah zong English min khawng kiphuak ziauziauta... tua dan leitung ah kiteng ta...

Tua khempeuh lak pan i ngeina kibatpih leh naihpen, i zia i tong a kibang pen; tua ah i kigawm pak pen ei adingin a hoihzaw leh a baihpen ahi mai tam maw. Mailam saupi ading a hoihpen ahi mai diam... apart from our adopted country. Nopni dahni ah i kihuaidan a kibang pen zong hi mai ding hi. Mundang --- nitumna gam ah, nisuahna gam ah, leilu ah, leitaw ah i belh leh manawh gamte ah individualism hat mahmah dinga; i ngeina, i biakna, u leh nau kizop dan te leh, i duh i deih zong kibanglualo kha ding hi.

Hau Za Cin
Phuitong Liim

Monday, September 6, 2010

The Five P's in Joseph's Life

Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau


September 5, 2010

Zomi u leh nau

Tuzing sia Tual Mang leh a pa Dam Cin Thang amau mawtaw tawh Denver panin ko omna Colorado Springs ah hong paito vingvengin hong la uh a, amau omna Aurora veng nai khat leh minute sawm in ka tung uh hi. Zomi Community Church in Pawlpi mite buhsih leh aksa, voksa tawh hong vak phitphet uh hi. Denver Zomite inn nga khawng a phak bek hangun a kineu et tuan lo, Pasian tawh a tamzaw ka hi uh hi, cih lungsim pua uh hi. Sia Tual Mang gen dan hi leh "Ko Denver Zomite ka tawm hangun zasan a malneu (ko Pangzawl khua ah Luan Nem kawlsiing ka cih uh) a thak mahmah tawh ka kibang uh hi," ci hi. Amau cih mah bangin la siam, music siam, kikholhsiam, Pasian zahtak, leh ki-it kingai mahmah ahih lam uh ka mu uh hi.

Sia Tual Mang pen Denver post office-ah sem a, a dang papiteng bawngsa semna company ah sem uh hi. Denver papite'n a zite uh nasemsak lo innah naute kemsak amau thatang tawh a zi leh tate vak uh hi. Zite in nasem leh sum leh pai nuam tuam ahih lam i theih ciat sa uh hi. Tua ciang zite mahmah in zong nasep a neih uh ciangun "lungkimna" (fulfillment) nei kisa uh hi. Ahi zongin zite amau nasep tawh hong manlah luat ciangin innsungin thuak lawh gige hi. Nupa nangawn kiho man loin i om ciangin leitung nuntakna a hici mah ding hiam i ci thei uh hi.

Ka thugen ding John 8:1-11 sung gen dingin biakna innsungah lut in thungetna ka neih leh "Joseph" tangthu genzaw in cihna ka theih manin Joseph tangthu panin The Five P's in Joseph's Life ka gen hi.

1. Problem: Sibling rivalry: Hong khan khiatna innsungah a ute 10 in Joseph mudah mahmah uh hi. Pianna ding mun ama teel hi lo hi. Ahi zongin tua innsungah bang ci nuntakna ding cih Joseph in teel thei hi. Nang zong zong pian khiatna nang teel theih hi lo hi. Ahi zongin bang ci nungta ding cih na teel thei hi.

2. Pit: A ute in "lei-kuak, tui om nawn lohna leikhuk " sungah khia uh hi. Tua sungah a om lai in Joseph in bang a ngaihsun tam? Nang zong bang leikuak sungah na om hiam? Tua sungah na om sungin lungkia mahmah in na om kha ding hi. Ahi zongin Topa in nang adingin mailam hong bawlsakna leikuak na hi gige thei hi.

3. Potiphar: Bang hangin Potiphar innah Pasian in tun hiam? "Topa Joseph tawh om khawm" cih i Lai Siangtho sungah i mu hi. Koi mun koi laiah na om zongin Topa in hong ompih lohna mun om lo hi. Joseph in Potiphar zi khemna Pasian min tawh na do hi. Pumpi ukna panin na taikhia hi. Pasian ompihna tang i cihte Pasian zahtakte hi.

4. Prison: Thong sungah "Topa Joseph tawh om khawm" cih i mu hi. Ama ginatloh man hi loin a hoih gamtat manin thong sung tung hi. Na pha na bawl manin kamsiatna na ngah khak hun om ding hi. Midangte'n amau ut bangbang gamta uh a, siatna tuak lo tawh kibang hi. Ahi zongin Pasian in Joseph mangngilh lo hi.

5. Palace: Kumpi innah Joseph hong tut ciangin kithupisak, hopih theih loh, cih bang nei lo hi. Ama za liatna mite nuntakna dingin zang hi. Thong sung panin Kumpi inn dong tungsak Pasian ahih lam mangngilh lo hi. Tuni in Zomite zong tagah inn panin Kumpi innsung hong tun Pasian ahih lam i mangngilh loh ding thupi hi.

Denver Zomi Community Church Makaite:

Pastor: Pastor Tual Kho Mang
Chairman: Neng Muan Tuang
Vice Chairman: Mang Za Lian
Secretary: Nang Kho Vung

Pa Thawng Lam Thangte pata in amau mawtaw tawh hong kha kik uh a, Topa in hunpha hong piak leh kikhawl kik ni cih tawh ka kikhen uh hi. Denver ZCC Pawlpi in biakinn mun ding thungetna tawh zong uh hi, hong lawhcinna dingun thungetna tawh phawk ni. //

Friday, August 20, 2010

Jesu, I Lawm!

Hithei mawk ding hiam aw? I Pasian pen i lawm hithei mawk ding hiam? Pasian leh mihing kilawmta cih bang hithei takpi ding maw? "I mawhna leh i dahna teng, a pua ding Jesu i lawm" (What a friend we have in Jesus) cih la phuakpa in a ngaihsun khial hi diam? Up ngam huai vetvetlo hi. Lamdang lua hi. Hithei dingin kilawmlo hi. Mihing ngaihsutna in banlo hi. Nak ngaihsut deuhdeuh leng uphuai lo deuhdeuh tawh kibang hi. Ahi zongin ngaihsut ding hilo a, 'up' ding hiziau hi. Mihing leng Pasian kilamdanna tua hi. Mihing ngaihsutzia leh Pasian ngaihsutzia kibanglo hi. Mihing leh Pasian a kilamdanna tua hi. Mihing khuak in a ngaihsut Pasian in a ngaihsutsak teng hizaw hi. Abawlpa sang a bawlpa ngaihsutna a toi zawk mah ding hi. Vantung sang leitung niamzaw pekpek hi. I tenna mahmah zong kikimlo hi.

Hih la phuakpa in, "Pasian kiangah i kisap khempeuh kithum thei, kingen thei hi," ci hi. Tua zaha ei leltak kisap hong theihpih nuam, hong bildawhsak nuam Pasian i neih pen nak hamphathuai zen si. Mihing kisap neilo omlo ding hi. Mihing khempeuh in a kisap khempeuh ngen in thum in tau tale uh Pasian in a vekpi in za in, a vekpi in thei, ciamteh, dawng, piakik, ngahsak cih peuhmah pen a lamdang, a lian, a thupi hi. Tua zaha hoih leh migi a dik Pasian nei ihih manin nak hamphathuai zen si. Leitungah i kisap bek hilo, vantung dongah i kisapte zong Pasian kiangah kingen thei hi ci zen hi. Nak lamdang ei. Mihing te zong i kisap kingen thei hi hang, ahi zong kipiak ding nei khin khollo hi hang. Pasian in bel 'nong ngetloh man uh hi, hong ngen le uh cin na ngah ding uh hi' ci miau mawk hi. Tua zaha hoih Pasian pen biaktak, belhtak hilo hiam.

A dawng 2na ah, "Ze etna, bawlsiatna na thuak zongin Topa kiangah ko lel in," ci hi. Tuate khempeuh a thei Topa hi. Mawhna bawl dingin Satan in hong khem thei hi, Topa kiangah puak lel in; khial dingin hong khem ding hi, Topa ap lel in, Ama'n hong sem ding hi. Mite bawlsiatna na thuak ding hi, Topa kiangah pulak lel in Ama'n thei lel hi. Topa theihloh a piang hih leitungah khatzong omlo hi. Na lungkhamna, na lungnatna, na thuakna, na gimnate Ama hong theihpihloh khatzong omlo hi. Amah, a bawlpha theipa tungah ap lel in, nang lungkhampih ken, nang buaipih ken, Topa'n theilua hi. Amah in lawmhoih bangin hong ompih dinga, hong nusialo in, hong taisan lo dinga, na kisap ciangin hong hu ding hi. Apa inn a buahbang ding a deihlopa, Apa inn hutna dingin a hehngampa Jesu in "Immanuel" ahi hi. Eite tawh omkhawm hi. Amah a bel mite a taisan ngeilopa hi. Lungkhamlo, lungkialo, dahlo in Ama kiangah ko in. Amah in hong ompih ding hi. Topa pen tanglai pek pan minam khempeuh kibukna hi a, mailam ah zong minam khempeuh bitna ding kulhpi ahi hi. Huihpi guahpi in hong nawk taleh Topa in hong kem peuhleh kibit ding hi. Kangmei patau om mah leh hong honkhia ding Topa hi.

Dawng 3na ah, mite simmawhna hanga zawngkhalna, gimna na thuak ciangin Topa bel in, amah in lungnopna hong pia ding hi ci hi. Topa pen mi lungkhamte kiangah a omden, a hehnempa ahi hi. Sigal ciang a hehnem ei mihing i kisak leh Topa na hizaw hi. Topa in ei hong zangin mite hehnepna hong piasak hi. A taktak in ei a vanzat hi a, a hehnem taktak Topa hizaw hi. Van i lei ciangin sum pen i vanleina vanzat hi pak lel a, a vanlei taktak ei ihi zaw hi. Simmawhna, bawlsiatna cih pen a thuakte adingin na mahmah hi, zakdah huai mahmah hi. Thuhkik ding ut huai vanvan hi. Ahi zongin Topa in 'ken thei ing' ci lel hi. Thuhkikna pen keima aa hi, ci hi. Leitung pianma pek pan a kamciampa in a kamciam peello ding hi. Gimna na bawl bangbangin Topa in nang tungah hong loh kik ding hi. Hemgen cih omlo hi, sianggen mahmah lel hi. Tua ahih manin mite na simmawh kei un, na bawlsia kei un ci hi. Vantung pan hong ensuk Pasian in mu kilkel lel hi. Thuman thudik a deihpa in thumanlo, zuau leh mi simmawhnate lungdam hetlo ding hi.

Topa in Ama angsungah hong pom dinga, na lungkhamna, na dahna, na gimna khempeuh hong lak khiatsak ding hi. He knows how you feel!



I mawhna leh I dahna teng, apua ding Zeisu I lawm

1. I mawhna leh I dahna teng, apua ding Zeisu I lawm,
Pasian kiangah I sapna teng,
Thum theih na’ng thupha aom,
Lungnopna dingpi I thuak hi,
Na khempeuhte Pasian kiangah
Thumin I kohloh hang hi.

2. Ze-et bawlsiat ahizongin,
Lungkhamna khatpeuh om maw,
Cikmahciang lungkia ngeilo-in,
Topa kiangah ko in aw,
Dahteng thuakpih nuam Zeisu bang,
Lawm maandang muzo ding maw,
Zeisu’n thei khin I sap bangbang,
Ama kiangah ko in aw.

3. Lungkhamna vangik banglel in,
Zawngkhal in na thanem maw,
Manpha Honpa I belh hi-in
Ama kiang thungen in aw,
Mi’n hong simmawh hong huat ciangin,
Zeisu kiang I pai dinghi,
A angsung hongpom hongdal in,
Lungnopna hong pia dinghi.

Lungdamna: Lamal pen Zomi Christian Fellowship, Malaysia website pan hi.


Hau Za Cin
Phuitong Liim

He Knows How You Feel
Jesus was angry enough to purge the temple, hungry enough to eat raw grain, distraught enough to weep in public, fun loving enough to be called a drunkard, winsome enough to attract kids, weary enough to sleep in a storm-bounced boat, poor enough to sleep on dirt and borrow a coin for a sermon illustration, radical enough to get kicked out of town, responsible enough to care for his mother, tempted enough to know the smell of Satan, and fearful enough to sweat blood.

He is able to run to the cry of those who are being tempted and tested and tried.
Hebrews 2:18 (AMP)


Whatever you are facing, He knows how you feel.

Thursday, August 19, 2010

A Khangtote Gamtat Dan

French mipi in etiquette thupisak mahmah uh a, English te in manner thupi sim mahmah uh hi.

A theipen, a siampen, a zangpen, a ciingpen cihna hilo in mite gamtat luhek zia i muh ciang i etteh ding zong om hiveh aw i cih hun om a, tuate phawk kikkik na dingin kong zawng singmat suk gawp ding hi. Kei theihna ciangah kei khanna kim leh pam pen leitungah a khangto pente mun leh tenna hilo cih ka tel hi. Tua manin khuapizaw ka zin ciang ka kisin ding ka mu thuah zel hi. Minam dang ka tuak khak ciang ka etteh ding na omzel a, ka kisin zel hi. "Eh, tua bang hizaw maw" cih hun tam hi. Khua leh tui peel a gamvak khiat pen meetna tampi om a, eima khua ah nuamtak sa a i om hunte i phawk vangvang hun zong om hi. I khualzinna leitung kici hiven, tuakkhak thu themthem kikum leng hilo dia.

Tuipi gal kan a civilization huih dik masa, kalsang suan masa minam lakah i bual khak sunsun ciang seem... i kisin ding diil keei hi. A lamsau i theihpak loh Auto-Teller Machine cihna a hileltak ATM khawng pan sum hong pusuak deldel ciang lungsim hong tawldamsak mahmah napi i ngaihsutna zong hong vaksak gawpgawp sa mawk ing. Amau vanzat sang a nuntakzia, a gamtat zia uh hi lungsim hong sausak!

Khualam leh gamlam: Amau leh ei pen i kipatkhiatna aki batloh mah bangin i zia i tong zong kibanglo a, ei sang khangto masazaw te tawh i kigenteh nuam pak hi. Nam tampi om thei inteh.

1. Lamgei ah zun thak pen khualam ah phamawh hetlo napi gamlam ah kizang thei hetlo hi. Zang ngei ung cih zong kigen nuam phalo hi. Amau a thakna ding mun kibawl ah thak ding hi cih ngaihsun uh a, tua bang tawh na khangkhia uh ahih manin a tuabanglo pen lamdang sa uh hi. Tua pen a kilawmzaw na hi takpi hi. Utna peuh ah lamphung lam ngat pahpah pen uital zunthak lua deuh a, khua lam ah zong tua bang zang thei leng 'A Khangtote Gamtat Dan' a zui kihi dinga, ei zong a khangto hi ding hi hang. Zunbuk ah khutsilna ding tuikai om pahpah a, tua ah sillo a pusuah pen 'mawhna' ahih loh hang mawhna zaha khialhna in ngaihsun uh hi.

2. Awnghawh ciang en nidangin ciangkang kizanga, tuhun ciang tui kizangta hi. Tuipi gal gamte ah ciangkang zanglo, tui zong zanglo, laineel (tissue paper) zang uh hi. Tui zah in a siang taktak diam, themcik a banglai kha diam cih hong ngaihsun sak hi. Mikang nungak, sen nungak ngo deldal siang kilhkelh a kimu, a mai a vun khawng uh no sitset te zong laineel mah a zat uh leh, guai, themkhat a bang kha laitam cih khawng e... ha ha ha...

3. Annek ciang khualam ah bel khut mah tawh kibak ziahziah lel in, ciamnuih siamte bangin 'pianpih sikkeuka' ci ziau lel in nop mahmah lel hi, khut dim in ann bak leng gil zong dim hanhan. Ahi zongin gamlam ah mite in khut tawh ann na ne nawnlo, sikkeu, sikkeuka, temta, ciangkang cih khawng tawh na hih setset mawk uh in, ei a zat ding hong nuampha mello hi. Voksa ngial bang bel khut mah tawh deihtak hum dingin tua ciang ne leng limdiak se hi. Amau gam lamah tuate zat theihloh mawk in 'gilvah' hi pong in, 'lim mahmah' cihna ding a limna teng kikantan kha hi. Ahi zongin 'ki khua ah zin ki nek ne' cih phawkloh lah phamawh mawk hi.

4. Lengla do ciang amau gamah kitutpih, kihoho, ciamnuinui cih khawng om mello in, khua lam ah bel sun thapai zong hun kinei lel ahih cianga kigualnuam mahmah lel hi. Ei zong mi kiangah vak nuam hileng ut banga kivak theilo, mi zong ei kiangah hong vak pahpah ding uh kideih khollo, eimah beka hun zat nop hun cih khawng kithupisak ta himawk in, 'zin leh leng' pen hilhkholh, theihsak masak ahih kei leh kideih masa khollo hi. Khua lam banga annek lai tuak leh ;hong nekpih vuau; cih ding hipahpahlo ahih cianga kimawkvak mello hi. Cimvak, cimphawng cih bang kitamzat thei khollo hi. Tua bang ahih leh mi kiangah hilo in sumbuk khawng, niangtui zuakna khawng, tui bualna mun khawngah hun zat ding na hizaw mawk hi.

5. Kizep dan zong khualam ah bel a taw kiphopsa zong kizangzang lel in, a liah ding teng a kidawk kei nak leh, gam lam ah bel tua bang kizang theilo hilo napi kizang utlo himawk hi. Amau gam ah amau tua bang a zatloh uh na sawtta a, ciamnuih bawlna, leh a tuam vilvel a zat utna ahih kei leh ngeina in na zang nawn mello uh hi. Puansilh ding zong a mel kituak ding na khinkhai mahmah citciat uh a, a kituaklo silh ding ut mello uh hi. Tua pen a min phuak siamse uh a Fashion ci se uh hi. Khua lam ah bel a san i neih leh asan silh, a kang i neih leh a kang silh, a vom i neih leh a vom silh hi mai a, ol mahmah hi. Bang hang i nuntakna hamsa sak ding i hiam? A kilawm, a kituak, a siangtho, a limci ding zonna, lunggulhna, deihna leh hanciamna hang hi.

Tampi om hi. Gen khin zo pak kei ni. Tua bang hun ciang bangcih ding?

Etiquette leh Manners: Etiquette in 'bang puan silh ding' cih hong hilh a, manners in a silhlo na lawmte kiangah 'bangcih ding' cih hong hilh hi. Mopawi ah pyjamas silh in kihel lecin hong kilawm hetlo ding hi. Suit and tie hileh bel hong kilawm pah setsat hi. Kikhopna ah nasep puan tawh kuan biambuam lecin a kilawmloh mah bangin nasepna ah biakinn puan tawh kuan lecin kilawm tuanlo hi. A dan om cihna hi. A mun leh a hun om cihna hi.

Sen te zatdan ah annekkhop ciang a kham nunung penin ankuang a zuut ding ciang midang kiangah 'nang gai in' ciin pia masa ding hi kici hi. Midang pia masalo a amah bek in gaihsuak pah pen 'uisan' vai ci uh hi. Kawlte ngeina ah annek ding ciang kianga te suah masak ding pen ngeina hi. Tua zuilo a an bak pah pen 'uisan' vai hileuleu hi. America te dan ah zinpa in ann a kilui teng a gaih teitei ding hi. Ahang - ann kilui, ann kipia pen lim mahmah hi cih lahna ding hi. Tua te pen etiquette hi a, 'ngeina' ahih kei leh zuih teitei ding, zat teitei ding ahi hi. Inn lamah zong tua bang om mah veh aw, bang teng ahia? Ankuang ah upa pen in an a bak mateng kuamah in bakloh ding, ute tutphah pia ding, etc. Etiquette tampi khualam ah zong om hi.

Tua leh manner eleh?

Zuih teitei ding, ngeina, zatdan, code of conduct hilo in, ngaihsuttawm thusiamna tawh a kilawma gamtat ding ahi hi. Mikhat in na hong pia, 'lungdam' cih pen gen teitei ding cih omlo hi, ahi zongin cihloh pen thusiamloh vai, ngaihsun theihloh vai ahih manin 'manner neilo' cihna hi. Mawtaw sungah putek khat ding in nang tu kenkan cih kilawm lo a, na tutna awn lecin tua pen 'manner' hi. Thusiam taka nungta cihna hi. Nek ding hong kilui pen lim in lim kei taleh 'lim sa ing' na cih pen a luite lungdamna hi a, lim nasa kei phial zongin thusiamna hi in 'manner' ahi hi.

Etiquette leh Manner zangsiam peuh leng khualam hi hen aw, gamlam hi hen aw, koi lai koi gam ah kihtak ding, nopmawh sak ding omlo hi. I theihloh a om leh theihsawm ding, i sinloh a om leh kisin ding hibek a, i theihsa i sinsa pen zatzat ding hilel hi. Tuate in mite mai leh eima nuntakna ah lungdamna, lungnopna hong pia hi. Sin nuam, theihsawmlo a 'ko cih dan hi kei' cih lungsim a om leh bel koi mun koi gam peuh ah maizum kituak thei a, maizum i theih kei leh zong mite in hong nuihsan thei ding hi. Theihloh pen haina hipahlo a, theih theihloh, zuihtheihloh, kisinnoploh cihte pen haina namkhat hithei hi. A haite pahtawina omlo a, a pilte kipakta in ki etteh hi.


Hau Za Cin
Phuitong Liim